Nguồn gốc
Họ Trần vốn thuộc dòng dõi Hoàng tộc, quê ở thôn Tức Mặc, phủ Thiên Trường, tỉnh Nam Định, nay là thôn Tức Mặc, xã Lộc Vượng, ngoại thành Nam Định. Vào cuối thế kỷ 14 – đầu thế kỷ 15, vì lý do thời cuộc, cụ Thuần Đạo đã di cư về thôn Cống, xã Bảo Triện, huyện Gia Định, xứ Kinh Bắc (nay là xã Đại Lai, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh) và từ đó ở đây có dòng họ Trần; cụ Thủy tổ bắt đầu tính từ cụ Thuần Đạo.
Gia đình khoa bảng
Vào giai đoạn nửa cuối thời Lê, ba đời liên tiếp đỗ đại khoa, có 4 người đỗ Tiến sĩ (trong đó có hai người đỗ Hoàng giáp), 67 người đỗ Cử nhân và Tú tài, được mệnh danh là gia đình Khoa bảng.
Việc học hành thi cử của dòng họ bắt đầu phát triển từ đời thứ 4: cụ Danh Huyên đỗ Tú tài, được phong chức Đặc tiến Kim tử Vinh lộc Đại phu, Thừa chính xứ Thái Nguyên. Đến đời thứ 6 có 3 cụ đỗ Cử nhân: cụ Long Hưng, cụ Danh Trung và cụ Phụ Dực. Sau đó cụ Phụ Dực dự thi Hội và đỗ Tiến sĩ (1683), tiếp đến là các vị Tiến sĩ Trần Danh Ninh (1703 – 1767), Trần Danh Lâm (1705 – 1777), Trần Danh Án (1754 – 1794) — đều là những người có nhiều công lao, đóng góp to lớn đối với đất nước, quê hương.
Di tích Mộ và Nhà thờ họ Trần Danh
Di tích được khởi dựng vào thời Lê, khoảng thế kỷ XVIII, theo kiến trúc chữ Đinh với quy mô lớn, là nơi thờ tự tổ tiên và các Tiến sĩ trong gia tộc. Hiện cụm di tích vẫn bảo lưu được nhiều cổ vật có giá trị như gia phả, bia đá, hoành phi, câu đối và đồ thờ tự. Trải qua thăng trầm, nhà thờ thường xuyên được tôn tạo, trở thành nơi sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của gia tộc và là nơi giáo dục truyền thống về các bậc danh nhân khoa bảng của dòng họ.
Ngày 28/1/2015, Mộ và Nhà thờ Tiến sĩ Trần Phụ Dực, Trần Danh Ninh, Trần Danh Lâm, Trần Danh Án được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích lịch sử cấp Quốc gia. Năm 2022, nhà thờ Tổ được khánh thành sau đợt trùng tu.
Nguồn: Giới thiệu dòng họ Trần Danh Bảo Triện và bản dịch văn bia (Viện Nghiên cứu Hán Nôm, 2021).